OSGB HİZMETLERİ YÜRÜTÜMÜ İLE İLGİLİ SÖZLEŞMELERDE TEMİNAT MEKTUBU UYGULAMASI

Bilindiği üzere; teminat mektubu, genellikle bir bankanın veya finansal bir kuruluşun, bir kişinin ya da kurumun belirli bir yükümlülüğünü yerine getireceğini garanti ettiği resmi bir belge olarak tanımlanır.

Genel olarak, sözleşmelerde teminat İstenmesinin amacı; Gerçek veya Tüzel kişiyi teşebbüs veya işi yapmaya yöneltmek, söz konusu teşebbüs veya işin tehlikelerinden kendisini korumak içindir.  Uygulamada ise, Mal alımı, bayilik teminatı, taahhüt işleri, gümrük, mahkeme, vergi dairesi işlemleri vb.  Karşılığı MADDİ BİR DEĞER AĞIRLIĞI oluşturan   konularla ilgili hususlarda düzenlendiği bilinmektedir.  

Diğer taraftan OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri) ise;

12.06.2012 Tarihinde uygulamaya konulan 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği kanunu ile işveren yükümlülüklerin yerine getirilmesine destek amacıyla aşağıda ki hizmetlerin yürütümünü sağlamak üzere, oluşturulmasına izin verilmiş ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından AKREDİTE EDİLMİŞ Kurumlar olarak tanımlanmaktadır.

Özet olarak Görevleri;

“İşverenlere, işyerlerinde uygulayacakları İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışmalarında, OSGB bünyesinde istihdam edilecek İSG PROFESYONELLERİ (UZMAN, HEKİM DSP) üzerinden REHBERLİKve DANIŞMANLIK hizmeti vermek” olarak tanımlanmıştır.

Bilindiği üzere, İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili yükümlülükler daha önce 1475 ve 4857 Sayılı Kanunlar içerisinde yer alan  düzenlemeler ile ele alınmış  iken, AB Birliği müktesebatı çerçevesinde, doğrudan İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu başlığını taşıyan 6331 Sayılı Kanunu ile düzenlenmiştir.  

Kanun ile, özel ihtisas ve yetkinlik isteyen İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin yürütümünü sağlamak amacıyla OSGB Kurumları devreye konulmuş ve işverenlerin, İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin yükümlülüklerinin bu kurumların destek ve rehberliği ile yerine getirilmesi yolu açılmıştır.  

Bu bağlamda; 6331 Sayılı Yasa ve ilgili mevzuat çerçevesinde, oluşturulan OSGB Kurumları, İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerinin yürütümü için gerçekleştirecekleri yapılanmalarını asgari aşağıda ki koşullara uygun oluşturmakla yükümlü tutulmuşlardır.  BUNLAR;

1. Mevzuatta belirtilen esaslar ve   süresi belirlenmiş zaman dilimleri çerçevesinde gerek sağlık ve gerekse güvenlik alanında fiili olarak hizmet sağlamak üzere, Yetkilendirilmiş İSG Profesyoneli (UZMAN, HEKİM, DSP) istihdam etmek.  
2. Hizmet talep eden işyeri sahibine, İş Sağlığı ve Güvenliği alanında REHBERLİK ve DANIŞMANLIK Hizmeti vermek,
3. Hizmetini üstlenmiş olduğu İşyeri çalışanlarına uygulanacak, İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerini hazırlamak ve uygulamak,
4. İşyeri faaliyetleri kapsamında, gerek üretim, çalışma ve diğer etkenler nedeniyle oluşabilecek Riskleri belirlemek ve bu riskler nedeniyle oluşabilecek tehlikelere karşı çalışma yapmak.
5. İş Sağlığı ve Güvenliği çalışmalarının gerektirdiği dokümanları hazırlamak (Yıllık Planlar, Programlar, Acil Durum Eylem Planları vb.)

Görüldüğü üzere; yukarıda belirtilmiş olan İş Sağlığı ve Güvenliğine ilişkin alt yapı hizmetleri, işveren tarafından hiçbir ön hizmet bedeli olmaksızın OSGB tarafından koordine edilmekte, bedeli ise ancak, hizmetin yürütümünü müteakiben işverenden alınmaktadır. Bir başka değişle İş Sahibi hizmetin yürütümünden önce değil, sonra bir bedel ödemektedir. Dolayısıyla, Teminata esas olacak bir işveren kaybı söz konusu olmamaktadır.  Kaldı ki, burada oluşabilecek her türlü aksama için öngörülecek tedbirlere de sözleşmede yer verilmektedir. (Para Cezası, aksama halinde tek taraflı fesih, vb.)

Bununla beraber; Son zamanlarda, Kamu İhale kanunlarında olduğu gibi, Özel Sektör İş Sağlığı ve Güvenliği hizmet alımında da yürütülecek olan hizmetlere talip olan OSGB Birimlerinden, verilecek hizmetin yürütümünü garanti altına almak ve/veya işverenin elini güçlü tutmak amacıyla da ayrıca, TEMİNAT MEKTUBU talep edilmektedir.

Yine ne yazıktık ki, bazı OSGB’ er (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri) de, talep edilen hizmeti yürütmek ve işi alabilmek adına, maalesef; Fiziki yapılanma ve zorunlu personel istihdamından kaynaklanan mali yük tamamen üzerlerinde olmasına karşın;

• OSGB Firmalarının sektörel yapı içerisinde ki Rekabeti nedeniyle her şeyi göze alarak, böyle bir TEMİNAT MEKTUBU verme Yükünün altına girmeleri,
• Bazı hallerde OSGB Firmasının güçsüzlüğü,
• Bazı hallerde, bilgi donanımından yetersiz yöneticilerin yanlış yönlendirme ve   uygulamaları nedeniyle,

Müşteri tarafından talep edilen TEMİNAT MEKTUBU Uygulaması, bir nevi Taahhüt işleri gibi ele alınmakta ve   işveren tarafından talep edilen hizmet için, uygulama öncesi hiçbir yatırım masrafı yapılmadığı ve alınacak hizmet için, hizmet öncesi OSGB Bünyesine alınan UZMAN, HEKİM ve DSP Personelleri için OSGB Firmasına   herhangi avans ödemesinde bulunulmadığı halde, İşverenler tarafından ön koşul olarak ileri sürülmekte ve bazı OSGB Firmaları tarafından da kabul edilmektedir

Ancak, yapılan bu uygulamayı hem hizmetin içeriği yönünden hem de hizmetin bağımsızlığı ve etkin yürütülmesi bakımından doğru ve Etik bulmamaktayız.

Şöyle ki;

• Nasıl bir doktora gidildiğinde Muayene için önceden doktora bir teminat verilmiyorsa,
• Nasıl ki, aracınızı bakıma verdiğinizde Teknik bakım ve onarımı yapacak olan kişiden bir teminat istemiyorsanız,
• Nasıl ki, bir Avukatlık hizmeti talep edilen bir avukattan verilecek hukuk hizmeti için teminat mektubu istenmiyorsa, (bu örnekler çoğaltılabilir)

İSG Hizmetlerinizin yürütümünde işyerine REHBERLİK/DANIŞMANLIK hizmeti verecek olan OSGB KURUMUNDAN BİR TEMİNAT MEKTUBU İSTENMESİ DE DOĞRU DEĞİLDİR. 

Şöyle ki;

İş Sağlığı ve Güvenliği düzenlemeleri İşverenler için getirilmiş olan yükümlülüklerin uygulanmaması ve/veya uygulamasında de meydana gelecek birtakım eksiklikler nedeniyle işyerlerinde oluşabilecek İŞ KAZASI ve MESLEK HASTALIKLARI nedeniyle, işverenler için bir takım yasal yaptırımlar öngörmektedir.  

Buradan hareketle; OSGB Hizmetleri için akredite edilmiş olan Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri için İSG MEVZUATIYLA getirilmiş birtakım SORUMLULUKLAR bulunmaktadır. Bu sorumluluklar işyerlerine/işverenlere ve Bakanlığa karşı olmak üzere iki ana başlıkta toplanmaktadır.

İşverene karşı sorumlulukları, İSG MEVZUATI ile (Kanun, Yönetmelikler) belirlenmiştir. Bunun yanında, İŞVERENLE yapılacak olan SÖZLEŞME ile de ayrıca işyerine mahsus olarak konulmuş olan istemlerle de belirlenmekte ve sözleşme esaslarına uyulması, sözleşmeye konulmuş olan cezai, maddi yaptırımlarla desteklenmektedir.   

OSGB Firmalarının Bakanlığa karşı olan sorumluluklarına gelince, Yasa Koyucu, amacına ulaşabilmek ve İSG Çalışmalarında istenilen sonucu alabilmek adına, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerini, Çalışma Bakanlığı ile işyerleri arasında kurulmuş olan bir köprü gibi görmektedir.

Buradan hareketle; 6645 sayılı Torba Kanun ile OSGB üzerinden, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarına yönelik yapılan düzenleme ile, işverene iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili konularda rehberlik ve danışmanlık yapmak, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eksiklik ve aksaklıkları, tedbir ve tavsiyeleri belirlemek ve bunları ONAYLI DEFTERE YAZMA ve  işverene yazılı olarak bildirmek yanında, yapılan bildirim çerçevesinde gerekli tedbiri almayan işverenleri de BAKANLIĞA İHBAR ETME YÜKÜMLÜLÜĞÜ GETİRİLMİŞTİR. 

“İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin” 11. Maddesinde yer alan düzenlemeye baktığımızda OSGB bünyesinde görev yapan İSG PROFESYONELLERİ tarafından yapılmış inceleme ve denetleme sonucunda; 

•             Acil durdurma gerektiren haller ile

•             Yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike arz edenleri ve

•             Meslek hastalığına sebep olabilecek ortamlar için,

Belirlenecek makul bir süre içinde işveren tarafından alınması gereken tedbirlerin alınmaması halinde, OSGB Firmalarına, bünyelerinde istihdam ettikleri ve işyerinde görevlendirdikleri iş güvenliği uzmanları üzerinden, işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne yazılı olarak bildirme, bir başka değişle İŞVERENİ İHBAR ETME Yükümlükleri bulunmaktadır.

Öngörülen gerekli tedbirleri almayan işverenin, bünyelerinde istihdam edilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi üzerinden ihbar edilmesi OSGB FİRMALARI için getirilmiş bir zorunluluktur. Bu zorunluluğa uymayarak, işveren hakkında ihbar yapmadığı tespit edilen işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının belgeleri üç ay, tekrarında ise altı ay süreyle askıya alınacağı gibi, OSGB Firmasının da YETKİ BELGESİ İPTAL EDİLECEKTİR.  

Bununla beraber, her ne kadar, yine anılan Yönetmelikte, İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının, yaptığı bildirimden dolayı hiçbir şekilde hak kaybına uğratılamayacakları ve aksine davranışta bulunulması halinde tazminat öngörüleceği yer almakta ise de aynı güvence OSGB Firmaları için yer almamaktadır. Bir başka değiş ile, OSGB Sözleşmelerini koruma altına alacak hiçbir hukuki düzenleme bulunmamaktadır.

Buradan hareketle; 

İşverenler OSGB ile yaptıkları 1 Yıllık sözleşmelere, istedikleri takdirde, tek taraflı olarak, herhangi bir gerekçe ileri sürmeksizin sözleşmeyi fesih hakkı olduğuna ilişkin düzenlemeleri koyarak, yine sözleşmelere koydukları bir takım cezai uygulamaları ve alınmış olan TEMİNATI Damokles’in kılıcı misali, baskı unsuru olarak elde tutmakta olduklarından, uygulama bu yönüyle de    ETİK Değildir.

Yukarıda açıklanan hususlar ışığında;

Öncelikle Kuruluş amaç ve gayesi İSG Alanında Hizmet üretmek olan ve gerek İSG PROFESYONELİ (UZMAN, HEKİM ve DSP) istihdamını ve Hizmet üretim merkezleri mobilizasyon yapılanmasını bu maksatla oluşturmuş olan OSGB Firmaları tarafından;  

1. Bağıtlanacak olan 1 Yıllık sözleşmeye dayalı olarak, işyerine tahsis edeceği İSG PROFESYONELLERİNİN, 4857 Sayılı İş Kanunu ve 5510 Sayılı SGK Kanunu uyarınca, Sigorta, Ücret ödemesi ve Tüm Tazminat yükümlülükleri OSGB Firmaları üzerinde iken,
2. Yine, işveren tarafından sözleşmesi fesih edilen OSGB Bünyesinde yer alan İSG Profesyonellerinin İş Güvenceleri OSGB Kurumları üzerinde iken,  
3. Ayrıca, bağıtlanmış olan OSGB Hizmet sözleşmesi karşılığında işveren için verilen/verilecek olan, verilmesi taahhüt edilen hizmetler için, hizmet öncesinden hiçbir maddi yükümlülükle karşılaşmamış (avans ödemesi) iken

Yürütülecek   hizmetler için bir de TEMİNAT MEKTUBU Talep edilmesini doğru bulmamaktayız.  

Buradan hareketle; İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerini OSGB Kurumları üzerinden almak isteyen işverenlerimize önerimiz;

• Talep edecekleri İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerini öncelikle, Mal ve Ala lede bir Hizmet alımı gibi, Satın alma Departmanlarına havale etmekten çıkartmaları, alınacak UZMANLIK ve HEKİMLİK Hizmetlerini KELLE BAŞI HESABI üzerinden yürütmemeleri,
• İşyerleri için gerekli olan İSG Hizmet alımlarını, bu alanda NOHAWI olan OSGB Firmalarına yöneltmeleri ve
• İşyerleri için alınacak hizmete ilişkin koşulları açık ve net bir şekilde ortaya koyacak bir şartnameye bağlayarak, bu şartname çerçevesinde talep ettikleri istemlerini, hakkaniyet ölçüsü içerisinde, sözleşmeye koyacakları, Cezai yaptırımlar ile desteklemeleri olmalıdır.

Dr. ibrahim OĞUR

İş Hukuku Uzmanı

E. Baş İş Müfettişi