OSGB BÜNYESİNDE HİZMET VEREN İŞYERİ HEKİMLİK HİZMETLERİ DE UZAKTAN SAĞLIK HİZMETLERİ KAPSAMINA ALINMALIDIR

GİRİŞ:

Bilindiği üzere; 10 Şubat 2022 Tarih ve 31746 Sayı ile Sağlık Bakanlığı tarafından uygulamaya konulan “Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik” ile, birçok çalışma yönteminde olduğu gibi Sağlık Hizmetlerinde de mekândan ve coğrafyadan bağımsız, çağdaş tıbbî teknolojiye dayalı olarak uzaktan hizmet sunulabilmesine izin veren sistemin getirilmesi ile ülkemizde de radikal bir değişikliğe adım atılmıştır. 

Gelişmiş ülkelerde adına, TELETIP uygulaması denilen bu sisteme bizde UZAKTAN SAĞLIK SİSTEMİ denilmektedir. Bugün biz bu makalemizde; Uzaktan Sağlık Sistemini veya genel deyimiyle TELETIP SAĞLIK HİZMETLERİ içerisinde İŞYERİ HEKİMLİK HİZMETLERİNİ ele alacağız.

Kısaca Sistem; Hasta ile sağlık hizmeti sağlayıcısı arasında elektronik işitsel ve görsel araçlar kullanılarak gerçek zamanlı, iki yönlü iletişim yoluyla uzaktan klinik hizmetlerin sağlanmasını ifade etmektedir.

Diğer taraftan 6331 Sayılı Yasa ile getirilmiş düzenlemelere dayalı olarak uygulanmakta olan “İş sağlığı ve Güvenliği Programları içerisinde yer alan İŞYERİ HEKİMLİK Hizmetleri “de, işyerlerinde çalışanların sağlığını ve üretkenliğini koruma altına almak için getirilmiş bir koruyucu sağlık hizmetlerini içermektedir.

Ancak, günümüzde sağlık hizmetlerinin büyük atılım yapmış olmasına ve bu atılımlar sonucunda, Dünya uzaktan muayene, hatta cerrahi operasyonlara geçmişken, ülkemizde OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) Bünyesinde Koruyucu Sağlık hizmetleri vermek amacıyla sisteme sokulmuş olan İŞYERİ HEKİMLİK Hizmetlerinin, “uzaktan sağlık sisteminin” dışında bırakılması akla uygun düşmemektedir.  (10 Şubat 2022 Tarih ve 31746 sayılı Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu hakkında Yönetmelik)

Hakeza; bugün gelişmiş ülkelerde, Sağlık hizmetleri, yeni bir gerçeklik haline getiren teknolojilere tepki olarak evrilirken, birçok kuruluş, her yerde ve her zaman bakıma daha geniş erişim sağlamak için TELE-TIBBA yönelirken, ülkemizde ki,  İş Sağlığı ve Güvenliği hizmetlerinde, TELE-TIBBIN etkin olarak kullanılamamış olması anlaşılamamaktadır.

Kanada Seyahatim sürecinde; İş Sağlığı ve Güvenliği araştırmalarım ve bu alanda, geliştirmeye çalıştığımız Yabancı Ortaklık Projemiz kapsamında bir araya gelme fırsatı bulduğum EHS Profesyonellerinin faaliyet gösterdikleri EHS Kurumlarının hemen, hemen tümünün, TELE -TIP (UZAKTAN SAĞLIK HİZMETİ) Hizmetlerini sunduklarını gördüm ve kendileri tarafından “Siz ülkenizde uyguladığınız İş sağlığı programınızda TELE-TIBBI tam potansiyeliyle kullanmıyor musunuz?” Sorularına muhatap oldum.

Hayır uygulamıyoruz, bu konuda yasal mevzuatımız izin vermiyor dediğimde, bana TELE-TIPTAN nasıl en iyi şekilde yararlanabileceğini açıklamaya çalıştılar. Bende edindiğim bu bilgileri İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ SEKTÖR Bileşenleri ile paylaşmak istedim.

UZAKTAN SAĞLIK HİZMETİ/TELE TIP NEDİR?

Bilindiği üzere, basitçe ifade etmek gerekirse, Kavram olarak TELE-TIP, dijital iletişim teknolojileri aracılığıyla sağlık hizmetlerinin sunulmasıdır; Çoğunlukla sağlık hizmetleri TELE-TIP uygulamasında, görüntülü görüşme, telefon görüşmesi veya ikisinin bir kombinasyonu yoluyla verilir. 

Diğer taraftan İŞYERİ HEKİMLİK HİZMETİ ise;

6331 Sayılı Yasal mevzuat ile getirilmiş olan Koruyucu sağlık hizmetlerinin, İşveren tarafından işyerinde çalışanlarına (İşe giriş muayenesi, Periyodik kontrol, ilaç yazma, yaralanma, tedavi planlama, tedavi takip, yaralanmaları önleme vb.)  Sağlık hizmetlerini sağlamak amacıyla OSGB Birimi içerisinde oluşturulmuş olan SAĞLIK BİRİMİ yapılanması ve zaman zaman belirlenmiş süreçler içerisinde işyerine gidilerek verilen bir   SAĞLIK sistemdir.

UZAKTAN SAĞLIK SİSTEMİ (TELETIP) UYGULAMASININ GETİRDİĞİ KOLAYLIK. 

Uygulamada; Birinci basamakta, Uzaktan Sağlık Sistemi uygulaması (TELETIP) genellikle telefon görüşmeleri şeklindedir; Burada ÇALIŞAN, İŞYERİ HEKİMİNİN Kendisini görmesini gerektirmeyen ve acil olmayan tıbbi sorunlar hakkında HEKİMİN tavsiyesi alır. UZAKTAN SAĞLIK MUAYENESİ ihtiyaç duyulduğunda yüz yüze yapılması gereken muayenenin/görüşmenin yerini almaz, aksine onu tamamlar.

UZAKTAN SAĞLIK HİZMETLERİNDE yer alacak olan İŞYERİ HEKİMLİĞİNİN   şu anda gerçek rolü, tıbbi tavsiye veya tedavi almak için fiziksel ziyaret zorunluluğunu ortadan kaldırarak işyeri çalışanlarına    sunduğu kolaylıkta yatmaktadır. Ayrıca bir İŞYERİ HEKİMİNE veya başka bir sağlık hizmeti sağlayıcısına (Diğer Sağlık Personeli/Hemşire) görünmeyi bekleme süreciyle karşılaştırıldığında da maliyet açısından oldukça uygundur.

Diğer taraftan, bu uygulama, işverenler üzerine yüksek maliyet yükü getiren İşyeri Hekimlik Hizmetinin daha ekonomik veriler içerisinde alınmasını sağlayacak aynı zamanda   OSGB Firmalarını yüksek hekimlik maliyetlerinden koruyarak, daha aktif koruyucu sağlık hizmeti sunmalarına katkıda bulunacaktır.  

UZAKTAN İŞYERİ HEKİMLİK HİZMETİ ayrıca İŞYERİ HEKİMİNİN çalışma programı dışında kalan gün ve saatlerde, hatta, vardiya çalışması olan işyerlerinde OSGB Birimlerinin çalışma saatleri dışında kalan süreçlerde ve   HEKİMLİK Hizmetinin verilmediği zaman aralığında kalan süreçlerde  ortaya çıkabilecek   acil durumlarda da  uzaktan yardımcı olabilecektir.

Hakeza Uzaktan Sağlık Hizmeti; Örneğin, Diyabet, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon gibi kronik hastalıkları olan hastaların takibinde büyük değer taşımaktadır.  Acil bir tıbbi sorun yaşamayan ancak dozaj ayarlamaları, yaşam tarzı rejimleri, reçete yenileme ve hatta sadece grup desteğine erişim konusunda yardıma ihtiyaç duyan çalışanlar, UZAKTAN verilecek  İŞYERİ HEKİMLİK Hizmetlerinden kolaylığından yararlanabileceklerdir.

Diğer taraftan UZAKTAN İŞYERİ HEKİMLİK HİZMETLERİNİN, işverenlere ve çalışanlarına sağlayacağı ek bir kolaylık da SAĞLIK konsültasyonlarının gerekli tüm laboratuvar incelemelerini veya yaşamsal belirti izlemesini takip edecek şekilde düzenlenebilmesidir. Aslında SAĞLIK HİZMETLERİ bu isimle olmasa da uzun süredir doktorlar tarafından uygulanmaktaydı. 2020 Yılında COVİD 19 ile dünyayı saran sokağa çıkma yasağı ve getirilen mağduriyetler karşısında daha geniş bir uygulama alanı bulduğu gibi, yasal zemine de kavuşturulmuştur.

Yine çağımızın getirmiş olduğu yenilikler içerisinde geniş bant internet teknolojisinin kullanımı hem sesli hem de görüntülü aramaları daha geniş bir toplum yelpazesi için uygun maliyetli ve erişilebilir hale getirerek, bunu geleneksel sisteme uygun bir alternatif haline getirmiştir.  

Uzaktan İşyeri Hekimlik Hizmetlerinin sunumu, OSGB Birimi tarafından telekomünikasyon sistemi aracılığıyla hizmet sunduğu yer olan OSGB Merkezinden uygulanır. Bizim mevzuatımız ( 10 Şubat 2022 Tarih ve 31746 Sayı ile Sağlık Bakanlığı tarafından uygulamaya konulan “UZAKTAN SAĞLIK HİZMETLERİNİN SUNUMU HAKKINDA YÖNETMELİK” ) bunun için bir yazılım öngörmüştür. Bu yazılım üzerinden ilgili taraflar, gerekli yasal prosedürü uygulayarak, hizmet birlikteliği yapabileceklerdir.

Bugün UZAKTAN SAĞLIK HİZMETLERİNDE; ileri uygulama bir YAZILIM SİSTEMİ üzerinden özel bir masaüstü bilgisayar kullanılmaktadır. Bilgisayarın avantajı sisteme yüklenmiş bir yazılım programı üzerinden verileri güvenli bir şekilde saklayabilmesidir. Yüksek hızlı telefon hatları veya uydu bağlantıları her iki konum arasında etkileşime olanak sağlamaktadır.

Öte yandan, Periyodik kontrole gelecek olan  çalışan ve/veya hasta işçi, kaynak veya konuşma yerinden, yapılacak bir tele sunum üzerinden sağlanacak telekomünikasyon hizmeti aracılığıyla anında hizmeti almış olacak ve zamanında işinin başına dönebilecektir.

İŞYERİ HEKİMLİK HİZMETLERİNİN UZAKTAN (TELETIP) UYGULAMASI İLE ALINMASININ FAYDALARI

1. , bir web kamerası ve İŞYERİ HEKİMİNİ çevrimiçi, güvenli bir elektronik tıbbi kayıt veri tabanına bağlayan güvenli bir hasta portalı dışında önemli bir harcama gerektirmeyecektir.  
2. Bu tür bir sistem, TELETIP görüşmesi sırasında konuşulan özel bilgilerin güvenliğini sağlarken aynı zamanda tedaviyi yapan klinisyene gerekli tıbbi kayıtları saklama olanağı da sağlayacaktır.
3. İşyeri Hekimi, bu gerekli cihazlara ek olarak, çalışanın/hastanın reçeteyi ilgili mercilere ve kişiye aktaracağı tıbbi lisansa sahip yazılımla bu hizmeti sağlamış olacaktır.
4. UZAKTAN İŞYERİ HEKİMLİK Hizmeti kullanımını destekleyenler, TELETIP kullanımının rahatlığına, bekleme sürelerinin azalmasına, yüksek kaliteli tıbbi teşhis ve tedaviye daha geniş erişime ve diğer birçok tıbbi konsültasyonla karşılaştırıldığında daha düşük maliyetle karşı karşıya kalacaklardır.  
5. Ayrıca hasta kayıtlarının çevrimiçi ortamda hazır bulunması, hasta reçetelerini daha güvenilir ve doğru hale getirme potansiyeline sahip olacaktır.  
6. Diğer taraftan Uzaktan Sağlık Hizmeti ile sağlık hizmeti daha kolay ve daha hızlı sağlanarak, hasta ve hekim deneyimini daha iyi hale getirilebilecektir.  
7. Ayrıca, tüm sağlık hizmetlerinin temel hedefi olması gereken sağlık sonuçlarının iyileştirilmesini sağlamak olduğu için, İŞYERİ HEKMİLİK HİZMETİNDEN beklenen bu hedefe varılmış olunacaktır.

Hakeza, TELETIP ile diğer hasta yönetimi yaklaşımları arasında doğrudan karşılaştırmalar yapan birçok İŞYERİ HEKİMİ , İşyeri Hekimlik Hizmetinin sunumunda Uzaktan sağlık Sisteminin (TELETIP ) bir çok fayda  sağladığını belirtmektedirler.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME:

Yönetmeliği incelediğimizde Bize göre;  Uzaktan verilecek hizmetlerin içerik açısından, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimlerince (OSGB) verilmekte olan “İŞYERİ HEKİMLİK VE DİĞER SAĞLIK HİZMETLERİNİ “de kapsam içerisine aldığını düşünmekteyiz. 

Yönetmelik Tanımlamalarından da açıkça görüldüğü üzere, bunun için dört koşul bulunmaktadır.   (Md.1,2,4)

1. Hizmet sunum merkezinin Bakanlıkça Yetkilendirilmiş Sağlık kurum ve Kuruluşu olması, (ki, OSGB’ LER yetkili kuruluşlardır)
2. Uzakta sağlık hizmeti verilmesi için Sağlık Bakanlığından izin alınması,(Yazılı sisteme sahip olan OSGB Birimleri bu yetki için başvurabilir)
3. Sunulacak bu hizmet için yine Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilmiş bir “uzaktan sağlık bilgi Sistemi “yazılımına sahip olunması, (OSGB Bünyesinde böyle sağlık bilgi sistemi kurulabilir, Sağlık Bakanlığından veya yazılım yetkisi olan özel firmalardan bu hizmet sağlanabilir.  

OSGB Firmalarına İşyeri Hekimliği Üzerinden Uzaktan Sağlık Hizmetleri ile ilgili yetki tanındığı takdirde, Yönetmelik uyarınca, Niteliği itibarıyla uzaktan sağlık hizmeti sunumuna elverişli olmak kaydıyla, aşağıdaki hizmetler uzaktan sunulabilecektir.  

A.           MUAYENEYE İLİŞKİN HİZMETLER

1. Ek 2 Sağlık kontrolleri ve Periyodik kontroller yapılabilir.
2. Uzaktan sağlık hizmeti talep eden kişi, uzaktan sağlık hizmetinin elverdiği ölçüde muayene edilebilir;
3. Kişinin tıbbî gözlem, izlem ve takibi ile değerlendirmesi yapılabilir,
4. Meslek hastalıkları, ergonomik hastalılar yönlendirilebilir.  
5. İşverenlere, çalışanlara tıbbî danışmanlık verilebilir;
6. Gerekli durumlarda, kişiye bir sağlık kuruluşuna fiziken müracaat etmesi önerilebilir.
7. İşyeri Hekimi tarafından değerlendirilen kişiye, hekimince e-reçete ve e-rapor tanzim edilebilir.

B.           SAĞLIK TETKİKLERİNE İLİŞKİN HİZMETLER

1. Hastalıkların uzaktan yönetimi ve takibi için kişinin kan şekeri ve kan basıncı gibi klinik parametrelerinin değerlendirilmesi, izlenmesine,
2. Tedavi ve ilaç yönetimi sağlanabilir.

C.           KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ

1. Sağlığın korunmasına ve takibine,
2. Sağlıklı yaşamın desteklenmesine,
3. Psikososyal destek hizmetlerinin sağlanmasına yönelik hizmetler verilebilir.
4. Endemik veya epidemik salgınlarda ulusal nitelikteki kılavuzlar doğrultusunda kişilerin sağlığının korunmasına yönelik gerekli tıbbî işlemler yürütülebilir
5. Sağlık riski artan veya ileri yaşlı kişilerin çok yönlü değerlendirmesi ve takibi yapılabilir.

İbrahim OĞUR

İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı

E. Baş İş Müfettişi